[recenzja] „Fikcja klimatyczna w Polsce” – Jak sobie pościelesz...

Ostatnie dwa sezony letnie dobitnie pokazały nam, że pogoda może zmieniać się bardzo gwałtownie – od dziewiętnastu stopni i deszczu jednego dnia do trzydziestu dwóch i koszmarnego upału kolejnej doby. Tak więc jeśli choć trochę odczuwacie coraz bardziej nieprzewidywalne zmiany aury, „Fikcja klimatyczna w Polsce” wydaje się zbiorem jak najbardziej na czasie. A znajdziecie w nim czternaście opowiadań i jedną mikropowieść, które w większości nie pozostawiają suchej nitki na niefrasobliwej i nieodpowiedzialnej ludzkości, ale dają także iskierkę nadziei. 

 

[recenzja] Walter M. Miller Jr „Kantyczka dla Leibowitza” – Skryptorium przyszłości

Na pewno słyszeliście, że „Kantyczka dla Leibowitza” Waltera M. Millera Jr. jest jedną z najlepszych powieści postapokaliptycznych w historii tego gatunku. A zawdzięcza to zarówno przepełnionemu smutną refleksją podejściu do tematu zagłady, jak i nietypowemu miejscu akcji – klasztorowi, który jest w istocie ostatnim bastionem wartości i cywilizacji.

[recenzja] John Wyndham „Poczwarki” – Umysł czyni człowieka

Po intrygującym „Dniu tryfidów” z chęcią sięgnęłam po kolejny klasyczny utwór science fiction Johna Wyndhama zatytułowany „Poczwarki” i z zainteresowaniem zagłębiłam się w kolejną oryginalną wizję naszej przyszłości.  

[recenzja] John Wyndham „Dzień tryfidów” – Roślinna apokalipsa

Powieść science fiction z 1951 roku „Dzień tryfidów” Johna Wyndhama zdecydowanie zasługuje na uwagę ze względu na oryginalny pomysł na tytułowe roślinne istoty, które w tajemniczy sposób rozpleniły się po całej Ziemi, niemal przejmując nad nią kontrolę.

[recenzja] R.C. Sherriff „Rękopis Hopkinsa” – Apokalipsa oczyma hodowcy drobiu

„Rękopis Hopkinsa” R.C. Sherriffa to już prawdziwy staruszek wśród klasycznych powieści science fiction, bo został napisany w 1939 roku. Jego głównym tematem jest apokalipsa spowodowana upadkiem Księżyca na Ziemię oraz jej konsekwencje widziane oczami tytułowego Hopkinsa, czyli skromnego brytyjskiego hodowcy drobiu.

[podwójna recenzja] Joe Abercrombie „Pół świata” i „Pół wojny” – Inaczej niż w pieśniach

„Pół świata” i „Pół wojny” to drugi i trzeci tom skierowanego do młodzieży cyklu „Morze Drzazg”, w którym Joe Abercrombie opisuje zażartą walkę o władzę pomiędzy przypominającymi Wikingów plemionami.

Zmierzch ludzkości – Nevil Shute „Ostatni brzeg”

Ostatni brzeg Nevila Shute'a to niemal kultowa powieść z gatunku postapokalipsy, dostępna obecnie w nowej szacie graficznej w kolekcji Wehikuł czasu. A że ma zazwyczaj wysokie noty wśród czytelników, postanowiłam sprawdzić, czym zasłużyła na ich uznanie. Z werwą przystąpiłam zatem do lektury, która ze strony na stronę wprowadzała mnie w coraz bardziej ponury nastrój.

 

Arkana Czarnego Lasu – „Trupokupcy” Magdaleny Świerczek-Gryboś

Po Trupokupców Magdaleny Świerczek-Gryboś sięgnęłam zaintrygowana niecodziennym tytułem – i okazało się, że kryje się pod nim niekonwencjonalne połączenie weird fiction, dark fantasy i postapokalipsy, w którym istotną rolę odgrywają pierwotne siły, związane między innymi z przyrodą i mitologią słowiańską. 

 

Oblicza ludzkiej natury – Harde Baśnie. Antologia opowiadań

Baśnie, bajki, mity, legendy i wierzenia ludowe od zarania dziejów pełnią niezwykle istotną rolę w ludzkich społecznościach – ubierają bowiem w przystępną formę najistotniejsze wartości oraz lęki danej grupy, pokazując co jest dla niej dobre, a co złe, jak postępować słusznie czy też będzie karane. Nic więc dziwnego, że stanowią nieustające źródło inspiracji dla rozlicznych twórców, a szczególnie często dla tych tworzących fantastykę. Tak stało się także w przypadku drugiego zbioru opowiadań Hardej Hordy, czyli grupy stworzonej przez polskie pisarki fantastyczne, która od czasu wydania poprzedniego tomu zatytułowanego Harda Horda wzbogaciła się o nomen omen trzynastą autorkę, czyli Krystynę Chodorowską. Antologia zatytułowana została Harde Baśnie i prowadzi dialog z wieloma znanymi z ludowych opowieści motywami, a znajdziecie tu między innymi utwory z gatunku urban fantasy, postapokalipsy, grozy i steampunku. 

Moc kobiecej wyobraźni – Harda Horda. Antologia opowiadań

Zapomnijmy o dziadach polskiej fantastyki, skupmy się za to na jej damach – i to aż dwunastu, których utwory możemy przeczytać w wydanej w 2019 roku antologii Harda Horda. Jest ona poświęcona przekraczaniu granic, a zawiera dwanaście związanych z szeroko rozumianą fantastyką różnorodnych pod względem stylu i gatunku opowiadań, które mogą rozśmieszyć, wzruszyć, dać do myślenia czy też wciągnąć wartką fabułą i zaskoczyć oryginalnym pomysłem.

Antologia jest pięknie wydana – w twardej oprawie, z wypukłymi i lakierowanymi elementami na okładce, zaś każdy utwór jest wzbogacony pasującą do treści czarno-białą ilustracją oraz stroną z interesującym cytatem z danego opowiadania, a także garścią interesujących informacji opatrzonych zdjęciem autorki. Znajdziecie tu także wstęp i wyjaśnienie, czym tak naprawdę jest i czemu służy Harda Horda, próżno zaś szukać spisu treści. Aby przybliżyć Wam zawartość zbioru, podzieliłam utwory na bloki tematyczne i zaznaczyłam na czerwono te, które moim zdaniem są szczególnie warte przeczytania.

Odyseja transformerów – Jacek Dukaj „Starość aksolotla”

Starość aksolotla Jacka Dukaja to jedna z krótszych i łatwiejszych w odbiorze powieści science fiction pisarza, co nie oznacza jednak, że nie zawiera wartościowej treści. Pokazuje naszą planetę po apokalipsie, gdzie załadowane w transformery ludzkie świadomości – każda na swój sposób – podejmują próby odtworzenia normalności. Pierwsze wydanie tego utworu dostępne było już w roku 2015, ale jedynie w formie ebooka, teraz zaś możemy nabyć jego wersję papierową. A naprawdę warto mieć ją na półce, ponieważ jest pięknie wydana – w twardej oprawie oraz zawiera liczne ilustracje, które cieszą oko i uzupełniają informacje o świecie. 

Gdzie anioł nie może, tam Czorta pośle – R. Zelazny „Aleja Potępienia”

Trzecia część serii poświęconej klasycznym pozycjom literatury fantastycznonaukowej Wehikuł czasu zatytułowana jest Aleja Potępienia, a swoją premierę miała w 1968 roku. Jej autor, Roger Zelazny, znany jest przede wszystkim z jednego z najbardziej pomysłowych cykli fantastycznych, czyli Amberu. Opisywana tu przez mnie powieść została napisana w konwencji postapokalipsy, dlatego też zawiera wiele elementów, bez których ten gatunek obejść się po prostu nie może. 

Głównym bohaterem utworu jest dwudziestopięcioletni Czort Tanner, aspołeczny osobnik o zupełnie zrujnowanej reputacji, posiadający jedną jedyną zaletę, a mianowicie bycie znakomitym kierowcą, potrafiącym wykaraskać się z każdych tarapatów. Poznajemy go w momencie, gdy aresztuje go rząd Kalifornii i daje mu do wyboru: pojechać do Bostonu i dowieźć tam lekarstwo na zarazę, albo stanąć przed organem sprawiedliwości, z perspektywą nawet kary śmierci. Chcąc nie chcąc Czort godzi się zatem odbyć kilkuset kilometrową podróż niemal nieprzejezdną autostradą, zwaną Aleją Potępienia, a do dyspozycji dostaje opancerzony i wyposażony w cały arsenał broni pojazd. Towarzyszą mu jeszcze dwa podobne samochody, a perspektywa jest niewesoła: po drodze leżą bowiem skażone radioaktywnie tereny i zepsute mosty, zamieszkują niebezpieczne społeczności, a także ogromne, zmutowane zwierzęta. 

Pudełko pełne wrażeń - Katarzyna Rupiewicz "Świat w pudełku"

Witajcie w świecie, w którym by przetrwać trzeba być geniuszem albo szaleńcem, a do tego najlepiej zupełnie nieprzewidywalnym. Po serii wybuchów w elektrowniach Ziemia powoli dochodzi do siebie, choć nie zamieszkują jej już jedynie ludzie. Zaintrygowani? Świat w pudełku Katarzyny Rupiewicz to świetne postapo, które wciąga niczym wir już od pierwszej strony.

A zaczyna się niewinnie – zmarznięta główna bohaterka prosi o nocleg w napotkanej wspólnocie, i od razu natyka się na szamana, który po sprawdzeniu jej na osobności przyjmuje ją do społeczności. A jest się czego bać – A (tak, to właśnie jej imię) nazywa sama siebie pudełkiem, istotą powstałą w nowym świecie, która nie rozumie do końca ludzkich emocji, i choć odczuwa potrzeby ciała, potrafi je w pewnym stopniu kontrolować. Myślę, że przypadnie ona do gustu szczególnie miłośnikom posthumanizmu i w ogóle dobrze stworzonych postaci. I nic więcej Wam nie zdradzę, bo odkrywanie jej natury to jedna z większych przyjemności przy lekturze i jednocześnie bardzo udany oraz świetnie zrealizowany pomysł autorki. Generalnie rzecz biorąc, historię poznajemy z punktu widzenia A – tu pojawia się narrator pierwszoosobowy, dzięki któremu możemy podziwiać złożony charakter bohaterki. I jaką sprawia to przyjemność! Jej losy są przeplatane opowiadanymi przez narratora trzecioosobowego retrospekcjami z życia innych członków wspólnoty – którzy są nie mniej ciekawi niż protagonistka, bowiem w tym świecie każdy ma jakieś tajemnice, z powodu których może niechybnie zginąć. I jednocześnie chciałbym i bałabym się podróżować z opisaną tu ekipą. Dlatego też moim zdaniem pod względem kreacji oryginalnych postaci wyobraźnia autorki nie ma sobie równych.

O groźnych tajemnicach oraz magicznych końcach i początkach

Prężna ekipa Fantazmatów, znana z tematycznych zbiorów starannie zredagowanych opowiadań, tym razem przygotowała dla nas poprawione i odświeżone Opowieści niesamowite Marcina Rusnaka, z jednym premierowym utworem. Tomik zawiera w sumie trzynaście tajemniczo-fantastycznych historii w większości napisanych w latach 2008-2013.

KSIĘGA KOŃCA

Nazwana jak sam autor mówi przewrotnie, bo znajdziecie tu równie równie dużo opowieści o końcach, jak i początkach, albo też obu jednocześnie. A co szczególnie zasługuje na uwagę, na pierwszym planie występują rozliczne, niezwykłe tajemnice do odkrycia.

Zaginięcie Benedicta Constantine'a, czyli najnowsze tu opowiadanie pochodzące z 2015 roku, wprowadza nas w wielorasowy świat fantasy, do cesarstwa Alfheimu, miasta Lyonesse. Główny bohater, a zarazem narrator to ork służący nieco znudzonemu bogatemu elfowi, Helionowi Fairburnowi. Tak więc gdy do ich drzwi puka Desmond Aiksen i prosi o pomoc w znalezieniu słynnego malarza, nie wahają się ani chwili, by ruszyć do akcji. Wątki detektywistyczne przeplatają się tu zgrabnie z magicznymi i politycznymi, a rozwiązanie zagadki jest zaiste pomysłowe. I ma coś wspólnego z Nieumarłą Rzeszą.

Kolejny utwór sprawił mi sporą niespodziankę, bo jest dedykowany... radiowcowi Chrisowi z jednego z moich ulubionych seriali z początku lat 90-tych Przystanek Alaska, pamiętacie go jeszcze? Kołysanki dla umarłych, przewrotnie optymistyczne w swoim przesłaniu, utrzymane są w klimacie postapo i rewelacyjnie pokazują, jaką nieocenioną wartość może mieć dobrze poprowadzona audycja radiowa.

Czemu każda Kałuża powinna mieć swoją czarownicę – Artur Olchowy "Czarownica znad Kałuży"

Czarownica znad Kałuży, czyli debiut powieściowy Artura Olchowego, to całkiem inteligentnie napisane postapo, nominowane do nagrody im. J. A. Zajdla za rok 2017. I właśnie ten fakt zachęcił mnie do sięgnięcia po tę lekturę, choć postapokalipsa nie jest moją ulubioną odmianą fantastyki, bo uważam, że trudno powiedzieć w niej coś nowego. Czy zatem udało się to zrobić Arturowi Olchowemu? W pewniej mierze na pewno tak, a poniżej możecie przekonać się, jak tego dokonał.

Tytułowa czarownica to była doktorantka paleobiologii Alicja Krzemińska, która przeżyła wojnę nuklearną, a obecnie w wieku około 80 lat nazywana jest Koślawą i pełni funkcję Wiedzącej we wsi Okartowo, gdzieś na Mazurach. Od dawna zajmuje się leczeniem okolicznych mieszkańców i obok sołtysa oraz księdza jest jedną z trzech najbardziej wpływowych osób w lokalnej społeczności. Podział na wójta, plebana i panią funkcjonuje bez zarzutu do czasu, gdy z misją rechrystianizacji prosto z Rzymu przylatuje na motolotni nowy wikary i burzy od lat ustalony porządek, bezpardonowo atakując uzdrowicielkę. Nie wie jednak, z kim przyszło mu się zmierzyć, bo wiedźma nie da sobie w kaszę dmuchać i wybiera się do najbliższego miasta – Jańsborga, by tam ułożyć plan i zyskać sojuszników.

Najmocniejszym elementem utworu jest kreacja głównej bohaterki – rzadko zdarza się bowiem, by wybór pisarza padł na tak zaawansowaną wiekowo osobę. Przy czym jest to decyzja w pełni słuszna – Koślawa jest jedną z niewielu osób, które pamiętają jeszcze świat sprzed wojny, dzięki czemu ma bardzo szerokie horyzonty myślowe i rozumie znacznie więcej, niż ktokolwiek inny w świecie przedstawionym. Wychowałam się w dużo większym świecie, znacznie bardziej podłym i złym. (…) To my doprowadziliśmy do wojny. W końcu to my doprowadziliśmy ludzkość do miejsca, w jakim obecnie się znajduje (s. 463). Prowadząc narrację często odnosi się do znanych nam elementów kultury i technologii – wspomina o Harrym Potterze, 451 stopniach Fahrenheita, antybiotykach czy telefonach komórkowych. Z tego powodu bardzo łatwo się z nią utożsamić, a ponieważ jest przy tym bardzo inteligentna i sprytna, ale nieco cyniczna, z miejsca można ją polubić. Ja z przyjemnością przeszłam razem z nią przez całą powieść.

W wyniku wojny świat cofnął się z naszego poziomu cywilizacji do XIX wieku, a ponieważ miasta były najczęściej atakowane przez niebezpieczne drony, większość ludności uciekła na tereny wiejskie i tam stworzyła nowe osady. Może to jest część bożego planu? (…) Umieścić nas w społeczności tak niedużej, że będziemy w stanie wszystkich poznać i wszystkim pomóc (s. 258) – mówi proboszcz z Okartowa w rozmowie z Koślawą. Gdzieniegdzie można znaleźć relikty sprzed końca świata – radia, samochody czy inne niedziałające już sprzęty. Świat przedstawiony jest zatem dość typowy dla postapo, ludzie radzą sobie, jak mogą, by przetrwać, w odróżnieniu jednak od innych tego typu historii tu autor zamiast prowadzenia szalonej akcji próbuje skłonić czytelnika do refleksji: Jeżeli ludzie nie mają wspólnej historii, to nie powstanie społeczność, której by zależało na mieście, w którym żyją. (…) No i to wmawianie sobie, że to nie jest mój dom, że to cudze. A przecież o cudze się nie dba (s. 356).

Kolejnym interesującym zabiegiem literackim jest konstrukcja rozdziałów – otóż na początku każdego z nich znajduje się opowieść, którą można określić jako legendę. Pierwsza z nich dotyczy Koślawej, która oszukała diabła, kolejne m. in. mściwych topichów, ukrytych skarbów, czy podrzucających pieniądze podziomków. Te opowieści pełnią tu istotną rolę – pokazują bowiem, jak po zniszczeniu większości książek i zatraceniu umiejętności czytania i pisania społeczność próbuje na nowo stworzyć tradycję przekazywania kolejnym pokoleniom historii, które mówią o budowaniu nowego świata i przekazują ważne dla nich nauki. Jak łatwo się domyślić, są też tematycznie związane z danym rozdziałem i pozwalają inaczej spojrzeć na jego tematykę. Moja ulubiona opowieść dotyczy zemsty podziomków, które zamieniły plony w kamienie, podczas gdy naprawdę był to wynik zasiania felernych ziaren GMO. Do tego styl autora jest zgrabny i przyjemny w odbiorze, przy czym czasem lekko podlany ironią lub cynizmem.

Ku mojemu zaskoczeniu Czarownica znad Kałuży okazała się w gruncie rzeczy utworem bardziej refleksyjnym niż rozrywkowym, głównie dzięki wyjątkowej narratorce, znającej oba światy – ten obecny i sprzed zagłady. I choć jak mówi protagonistka: moja chałupa to nie Hogwart, a Koślawa to nie Dumbledore (s. 28), to warto zapoznać się z tą nietypową, kutą na cztery nogi bohaterką i wraz z nią zastanowić się nad tym, ile tak naprawdę jest warta nasza cywilizacja.

Autor: Artur Olchowy

Tytuł: Czarownica znad Kałuży

Wydawnictwo: Genius Creations

Rok wydania: 2017