[recenzja] Anna Brzezińska „Cierpliwe Genowefy, bezwstydne Magdaleny. Przewodnik po średniowieczu zwykłych kobiet” – Jak to drzewiej bywało...

Pozycja popularnonaukowa „Cierpliwe Genowefy, bezwstydne Magdaleny. Przewodnik po średniowieczu zwykłych kobiet” Anny Brzezińskiej może zachwycić nie tylko przepięknym wydaniem, ale przede wszystkim unikalną, dogłębną wiedzą historyczną, którą dzieli się z nami autorka. A robi to w sposób tak przystępny i wciągający, że obcowanie z tą książką jest czystą przyjemnością.

[recenzja] Paweł Wielopolski „Rejestr grozy. Przewodnik po technikach narracyjnych” – Co i dlaczego sprawia, że się boimy

Środowisko badaczy literatury używa czasem tak hermetycznego języka, że przeciętny czytelnik może się poczuć zagubiony, próbując zapoznać się z artykułami naukowymi na temat ulubionych gatunków czy książek. Byłam więc ciekawa, jak podejdzie do tematu Paweł Wielopolski, polonista i redaktor, pisząc swój „Rejestr grozy”. I od razu spieszę Was uspokoić – to znakomicie przemyślana pozycja, zarówno pod względem językowym, jak i organizacyjnym, umiejętnie balansująca pomiędzy terminami teoretycznoliterackimi a ich praktycznym zastosowaniem.

Podsądni ze społecznych nizin – „O hultajach, wiedźmach i wszetecznicach” Bohdana Baranowskiego

Bohdan Baranowski był historykiem, regionalistą i profesorem na Uniwersytecie Łódzkim, a jego zainteresowania obejmowały między innymi codzienne życie polskiej wsi, w tym jej obyczaje i wierzenia. Dlatego też we wznowieniu jego opublikowanych po raz pierwszy w 1978 roku badań, zatytułowanym O hultajach, wiedźmach i wszetecznicach, możemy zapoznać się z interesującymi szczegółami dotyczącymi egzystencji trzech wymienionych w tytule grup ze społecznych nizin, opisanymi w oparciu o akta sądowe z XVII i XVIII wieku.

 

Wiedźmin inspiruje – „Wiedźmin. Historia fenomenu” Adama Flammy

Przepięknie wydany Wiedźmin. Historia fenomenu autorstwa Adama Flammy rzetelnie pokazuje, jak tytułowa postać przeniosła się z kart opowiadań i powieści Andrzeja Sapkowskiego do komiksów, gier, na deski teatralne oraz mały i duży ekran, zyskując rzesze zwolenników na całym świecie. 

 

Pod skórą myśliwego umysłów - J. Douglas, M. Olshaker "Mindhunter. Podróż w ciemność"

Mindhunter. Podróż w ciemność to druga wydana w Polsce książka autorstwa amerykańskiego pioniera profilowania kryminalnego Johna Douglasa oraz pisarza Marka Olshakera, ponownie skupiająca się na głośnych sprawach seryjnych zabójstw z końca XX wieku, tym razem pokazująca nieco szerszą perspektywę, między innymi skutki w życiu prywatnym i wynikające ze współpracy z różnymi instytucjami państwowymi. Na uwagę zasługują tu także fragmenty o tym, jak możemy próbować się chronić, które zainteresują z pewnością wszystkich rodziców. O pierwszej części, na podstawie której powstał świetny serial Netflixa Mindhunter, pisałam tu.

Żeby rozwiązać sprawę, wnikliwy śledczy musi umieć wejść w cudzą skórę – zarówno ofiary, jak i sprawcy, przez co niełatwo mu zachować równowagę psychiczną. I nawet, jeśli prawidłowo określi portret behawioralny przestępcy i uda się go złapać, ten nie zawsze przyznaje się do winy. Dlatego też podobnie jak w poprzednim tomie najbardziej interesującym aspektem książki są przykłady zbrodni rozwikłanych dzięki pomocy oddziału pierwszego z autorów. Nie brakuje także fachowej wiedzy – nie tylko odświeżamy, co to jest modus operandi i sygnatura, ale także dowiadujemy się, czym dokładnie powinien charakteryzować się dobry profiler, co oznacza morderczy trójkąt, lub też jakie cechy odróżniają sprawcę preferencyjnego od sytuacyjnego. Ten aspekt utworu spodoba się zapewne fanom tekstów popularnonaukowych.

W skórze myśliwego umysłów

Zachęcona znakomitym serialem Netflixa Mindhunter, postanowiłam sięgnąć po książkę na podstawie której został nakręcony. Dla ułatwienia nosi ona ten sam tytuł, a napisana została przez Johna Douglasa i Marka Olshakera. Pierwszy z nich to bardzo interesująca i znana postać – jeden z najsłynniejszych w Stanach Zjednoczonych śledczych, twórca stosowanego współcześnie profilowania kryminalnego. Jak zatem wypada literacki pierwowzór serialu, pierwotnie wydany w USA w roku 1995, i czy jest wart uwagi?

Rzecz jasna, choć poszczególne rozdziały mają swoje tytuły i przestawiają pasujące do nich historie różnorodnych przestępstw, to autobiografia rządzi się innymi prawami niż ekranizacja w odcinkach. Dlatego też większość wydarzeń nie jest uszeregowana chronologicznie, co jest zdecydowaną zaletą tej pozycji. Z Mindhuntera można dowiedzieć się naprawdę sporo: jak powstawały sposoby na tworzenie coraz dokładniejszych profili najgroźniejszych kryminalistów, na jakie typy można ich podzielić, jak można ich podpuścić, by dali się złapać, czym różni się modus operandi od sygnatury, jak psychopaci potrafią oszukać m.in. psychiatrów, by wyjść na wolność, a nawet jakim autem jeździli najczęściej seryjni mordercy z lat 70-tych i 80-tych. Oczywiście dostajemy sporą garść informacji o samym Johnie Douglasie – co robił, zanim trafił do FBI, a także jakie cechy charakteru i jaki sposób myślenia doprowadziły go i jego współpracowników do stworzenia nowego podejścia do łapania zabójców. Z tego względu ta autobiografia, choć napisana w pierwszej osobie, ma charakter bardziej profesjonalny niż osobisty, co dla mnie uczyniło ją bardzo ciekawą. 

 

 John Douglas prezentuje bardzo realistyczne i zdroworozsądkowe podejście do swojej pracy – możemy przekonać się, jak ważne są rzetelne podstawy i przygotowanie, zarówno do sporządzenia profilu, jak i przesłuchania potencjalnego sprawcy. Mój ulubiony rozdział jest zatytułowany Każdy ma swój zakrwawiony kamień, i traktuje o tym, że wszyscy mają jakiś słaby punkt, który można wykorzystać przeciw niemu. Trzeba tylko nauczyć się, jak to zrobić na podstawie faktów zebranych w danej sprawie. To zagadnienie jest zresztą znakomicie pokazane w serialu, i znacznie bardziej szczegółowo rozwinięte, niż w niniejszej autobiografii. Z kolei ekranizacja obejmuje tylko część wydarzeń i osób współpracujących z Johnem Douglasem, zupełnie inaczej pokazuje też jego relację z Pam. 

Mindhunter jest pozycją, której zdecydowanie nie da się przeczytać w jeden wieczór, maluje bowiem przejmujący obraz ludzi, którzy mimo świadomości, że coś jest złe, i tak decydują się na popełnienie zbrodni. Dowiadujemy się ponadto, jakie czynniki z przeszłości wpłynęły na ukształtowanie takiej postawy i motywacji, zatem zgodnie z obietnicą z tytułu i tylnej okładki rzeczywiście wchodzimy wraz z autorem do głów bestii. A lista spraw, o których pisze słynny twórca profili, jest tu naprawdę długa i różnorodna, od seryjnych morderców przez napady na bank, porywaczy, do stalkerów i bomberów. I jeżeli ktoś nie ma przy tym dreszczy, to może pewnego dnia znajdzie się w profilu przygotowanym przez następców Johna...

Nawet, jeżeli widzieliście serial, musicie wiedzieć, że obejmuje on jedynie niewielką część przypadków, które opisał w Mindhunterze główny bohater, i sądzę, że będziecie zaskoczeni, ile jest tu jeszcze materiału na kolejne sezony. Johna Douglas z zaangażowaniem opowiada o pracy, która stała się jego całym życiem, i po prostu nie sposób nie wciągnąć się w tę niezwykłą, jedyną w swoim rodzaju lekturę i nie kibicować autorowi w jego pionierskich poczynaniach. To z całą pewnością pozycja obowiązkowa dla miłośników, a także autorów kryminałów, zatem polecam tę z jednej strony inspirującą, z drugiej strony przerażającą historię łowcy zabójczych umysłów.

Tytuł: Mindhunter

Tytuł oryginału: Mindhunter: Inside The FBI's Elite Serial Crime Unit

Autor: John Douglas, Mark Olshaker

Tłumaczenie: Jacek Konieczny

Wydawnictwo: Znak Litera Nova

Rok wydania: 2017