Wszystkie oblicza końca świata

Kamienne niebo Nory K. Jemisin to satysfakcjonujące zakończenie trylogii Pękniętej Ziemi, które na długo zapadnie w pamięć niejednego czytelnika fantastyki. Starannie wyjaśnia wszystkie tajemnice nagromadzone w poprzednich tomach, po wirtuozersku grając na emocjach odbiorcy. (Tu znajdziecie recenzje tomu 1.: Piąta pora roku i tomu 2.: Wrota Obelisków.)

Przede wszystkim dowiadujemy się, dlaczego to właśnie Hoa przez cały czas prowadzi narrację oraz czemu jest tak zafascynowany Essun. Zjadacz kamieni zdradza wreszcie genezę swojej rasy i odkrywa tajemnice miasta Syl Anagist, z którego wywodzą się obeliski i skomplikowana machineria, której są częścią. Drugą nitką fabularną są losy Essun, która wraz z towarzyszami ze zniszczonej Castrimy przedziera się do Rennanis, starając się przetrwać w śmiertelnie niebezpiecznych warunkach, aby finalnie móc podjąć próbę dotarcia do córki. Trzecia linia poświęcona jest Nassun, która wraz z Schaffą odchodzi z Odnalezionego Księżyca i udaje się do Rdzenia, by tam chwycić satelitę Ziemi i z jego pomocą zakończyć istniejący świat. Kolejna, zdecydowanie mniej obszerna część opowieści, to pamiętnik próbującego zachować świadomość Alabastra. A co najważniejsze, poznajemy w końcu pochodzenie i naturę magii i górotwórstwa, a także źródło mocy Stróży, na co zapewne nie tylko ja czekałam z ogromną niecierpliwością. 

Podobnie do poprzednich części i ta pełna jest intensywnych emocji – zawiedziona dorosłymi Nassun coraz bardziej przywiązuje się do Schaffy, choć Ojciec Ziemia ma co do niego inne zamiary, nieuniknione jest też jej starcie z własną matką w walce o kontrolę nad Wrotami Obelisków. Z kolei Essun bije się z myślami w kwestii swoich uczuć do Lerny, nie może się też doczekać momentu, gdy wreszcie odnajdzie córkę. Nawet zjadacze kamieni jawią się w tym tomie jako dużo bardziej uczuciowe istoty, niż się to do tej pory wydawało. Przy czym każdy z nich jest zdeterminowany, by osiągnąć swoje cele kosztem wszystkiego i wszystkich dookoła. Zawsze istnieli ci, którzy z rozpaczy i desperacji czynią swoją broń (s.148) – tak Hoa komentuje zamiary Stala, bezwzględnie naciskającego na Nassun. Okazuje się też, że koniec świata ma wiele oblicz – i ten, o którym opowiada nam właśnie Hoa bynajmniej nie był jedynym, który nastąpił w tym uniwersum. Czyjś zmierzch może być bowiem początkiem wolności innych: świat, który znamy, nie mógłby funkcjonować bez jakiejś formy niewoli (s.290) – mówi Hoa, prezentując przemyślenia Alabastra. Autorka kontynuuje więc swoją zacną tradycję zaskakiwania czytelnika czymś zupełnie nowym w kolejnym woluminie.

Ponieważ Kamienne niebo to ostatni tom trylogii, pozwolę sobie podsumować ją całą. A zatem ta seria to głębokie studium ludzkiej natury – dlaczego jesteśmy okrutni wobec tych, których nienawidzimy, ale i tych, których kochamy, że od miłości do nienawiści jest tylko jeden krok, a także o tym, że ci wydający się nie mieć żadnych emocji skrywają ich w sobie najwięcej. To również opowieść o braku umiejętności przełamania własnych ograniczeń i zmiany sposobu myślenia, nawet, gdy cierpią z tego powodu niewinni: Ale mówisz tak, jakbyśmy mogli wymagać od ludzi, aby przezwyciężali swoje lęki (s.87) – mówi Schaffa do Nassun. To wreszcie historia o tym, że nasza chciwość nie zna granic i z tego powodu bez skrupułów fundujemy innym koniec świata, i że nieważne, jak możemy być pozornie zjednoczeni i znajdować się w takim samym położeniu – zawsze będą funkcjonowały podziały na my i oni, będą jacyś wrogowie do pokonania. Ponadto cykl skłania nas do gruntownej refleksji nad tym, w jaki sposób traktujemy nasze naturalne środowisko. I, co ciekawe, każda część ma do zaoferowania coś nowego, a prawa rządzące światem przedstawionym zostały przez autorkę bardzo starannie przemyślane i są rzecz jasna konsekwentnie stosowane. Jedyny minus to fakt, że seria z tomu na tom robi coraz mniejsze wrażenie. 

Reasumując, trylogia Pękniętej Ziemi to bez dwóch zdań jedna z najlepszych fantastycznych serii ostatnich dziesięciu lat, umiejętnie łącząca fantasy ze szczyptą science fiction, dziejąca się w śmiertelnie niebezpiecznym świecie, który nakarmił moją głodną wyobraźnię do syta. Do tego bohaterowie pełni wyrazu i emocje, które poruszają czytelnika do głębi, wartka akcja i liczne pola do refleksji – czego chcieć więcej od dobrej literatury? Niniejszym bardzo gorąco polecam. 

Za egzemplarz recenzencki dziękuję wydawnictwu SQN. 

Autor: N.K. Jemisin

Tytuł: Kamienne niebo

Tytuł oryginału: The Stone Sky

Tłumaczenie: Jakub Małecki

Wydawnictwo: SQN Imaginatio

Rok wydania: 2018

Sezon obelisków

Wrota obelisków, kontynuacja Piątej pory roku N.K. Jemisin, o której pisałam tu, również zostały nagrodzone Hugo, tym razem w głosowaniu z roku 2017. I o ile pierwsza część trzymała nas w ciągłym napięciu, dając niewiele odpowiedzi, tu dowiadujemy się dużo więcej o świecie przedstawionym i potencjalnym sposobie na naprawienie jego stanu.

Ta powieść ma dwie główne bohaterki – znaną nam dobrze Essun i jej córkę Nassun. Pierwsza z nich dołącza do wspólnoty o nazwie Castrima złożonej z ludzi i górotworów, zamieszkującej podziemną geodę, pozostałość po dawno wymarłej cywilizacji. Ku zdziwieniu kobiety trafia tam także umierający Alabaster, który zapłacił ogromną cenę za swoje czyny. I wszystko byłoby dobrze, gdyby nie to, że spora grupa pożeraczy kamieni prowadząca ludzką armię postanawia podbić geodę i wykorzystać umiejętności Essun do własnych celów. Druga z bohaterek wędruje zaś ze swoim ojcem Jiją na północ – do miejsca, w którym podobno można wyleczyć górotwórstwo, gdzie trafiają na nikogo innego jak na... cudem ocalałego Schaffę. Ma on dość konkretne plany wobec zagubionej, uzdolnionej dziewczynki i szybko domyśla się, czyją jest córką... 

Jeśli chodzi o narrację, jest ona prowadzona od początku do końca przez pożeracza kamieni Hoę, który mówi bezpośrednio do Essun. Dzięki temu dowiadujemy się więcej o jego intencjach i planach, a co mnie ucieszyło najbardziej, zyskujemy wreszcie informacje o jego tajemniczej rasie. Obie główne bohaterki mają przed sobą ogromne wyzwania – muszą sobie odpowiedzieć na istotne pytania: czy dopasują się do wymagań i wyobrażeń innych, czy raczej pójdą własną drogą oraz czy będą w stanie wykroczyć poza swoje umiejętności i tradycyjny sposób ich rozumienia, a potem zapłacić wysoką cenę, by dać światu szansę na odzyskanie równowagi. Do tego każda zmaga się z własnymi uczuciami – Nassun tkwi w trudnej emocjonalnie relacji z ojcem, przywiązując się coraz bardziej do groźnego Schaffy, zaś Essun próbuje pożegnać się z Alabastrem, którego jednocześnie kocha i nienawidzi. A koniec świata już się zaczął i kontynent dookoła jest pełen hord ludzi oraz śmiertelnie niebezpiecznych zwierząt, które nie cofną się przed niczym, by przetrwać.

Wydarzenia w tym tomie toczą się szybko i dramatycznie, autorka znów nie pozwala nam ani na chwilę zaczerpnąć tchu. Jednak wreszcie pojawia się mała iskierka nadziei – wybitne jednostki, takie jak Alabaster czy opiekująca się nim zjadaczka kamieni, a także górotwory Nassun i jej matka, dzięki niesztampowemu myśleniu i wykorzystaniu ogromnej mocy mogą odmienić losy Ziemi. Muszę przyznać, że autorka jest prawdziwą znawczynią ludzkiej natury – potrafi pokazać zarówno wyobcowanie obdarzonych nadprzyrodzonymi umiejętnościami, jak i zbudować wiarygodne relacje w większych społecznościach, i przedstawić ich reakcje na różnorodne zagrożenia z zewnątrz. Ponadto pojawia się tu nieco więcej science-fiction – w wątku utraconego księżyca, ale też w charakterystyce siły, na której opierają się obeliski. To zresztą jeden z najciekawszych pomysłów, z jakim ostatnio spotkałam się w literaturze fantastycznej, a opisy, jak Essun percypuje tę moc są zaiste niesamowite. Interesujący jest też koncept personifikacji planety – nazywana jest Ojcem Ziemią i naturalnymi katastrofami mści się za to, co ludzie mu zrobili – zgubili jego ukochane dziecko. Wszystko to razem wzięte skłania do zastanowienia się, do czego ludzie są zdolni, zarówno w pozytywnym, jak i negatywnym znaczeniu tego słowa.

Czytelników pierwszego tomu nie muszę chyba namawiać do lektury Wrót obelisków, ja z zapartym tchem śledziłam losy matki i córki na umierającym Bezruchu. I wysoko cenię sobie autorów, takich jak Nora K. Jemisin, którzy potrafią bez reszty zaangażować emocje i umysł czytelnika poprzez oryginalne uniwersum, jak i obchodzących go bohaterów. Jestem niepocieszona, że nie ma jeszcze daty premiery trzeciego tomu, bo z pewnością będę na niego czekać. Krótko mówiąc: warto przeczytać!

Autor: N.K. Jemisin

Tytuł: Wrota obelisków

Tytuł oryginału: The Obelisk Gate

Tłumaczenie: Jakub Małecki

Wydawnictwo: SQN Imaginatio

Rok wydania: 2017

Sezon końca świata

Niewiele jest powieści fantasy ze szczyptą science fiction, które zaczynają się od końca świata – a tak dzieje się w przypadku nagrodzonej w 2016 roku Hugo Piątej pory roku Nory K. Jemisin. To pozycja ze wszech miar niezwykła, w której nic nie jest do końca jasne, i która trzyma w nieustannym napięciu od pierwszej do ostatniej strony.

Uniwersum, które przedstawia nam autorka jest wyjątkowo nieprzyjazne dla swoich mieszkańców – to jeden duży kontynent, pod którym płyty tektoniczne podlegają nieustannym ruchom, w każdej chwili może dojść do silnego trzęsienia ziemi, niespodziewanego powstania czynnego wulkanu, na morzu zaś do zabójczego tsunami. Z kolei którekolwiek z tych zjawisk ma szansę wywołać Sezon, czyli tytułową piątą porę roku, trwającą od kilku miesięcy do nawet kilkudziesięciu lat. W jej trakcie pyły wulkaniczne mogą całkowicie przesłaniać słońce, może padać kwaśny deszcz, a woda nie nadawać się do picia. Nawet, jeżeli jest się członkiem dobrze zorganizowanej wspólnoty, przetrwanie w takich warunkach nie jest pewne. Z tego względu część ludzkości ewoluowała i m.in. ma dodatkowy zmysł, zwany sejsodami.