sobota, 17 lutego 2018

Idź i znajdź sobie słowiańskiego potwora

Idź i czekaj mrozów Marty Krajewskiej to historia Wilczej Doliny i jej mieszkańców, utrzymana w słowiańskim klimacie. Jednak mimo tego, że fantasy jest najczęściej wybieranym przeze mnie gatunkiem literackim, ten utwór zupełnie nie trafił w mój gust. 
 
Główną bohaterkę zielarkę Vendę poznajemy w momencie, gdy biegnie przez las, by znaleźć zagubioną krowę. Na polanie spotyka sąsiadkę z córeczką, która niespodziewanie wieszczy jej przyszłość. I to rzecz jasna pierwsze z serii wydarzeń z nadprzyrodzonymi siłami w tle – bo przybrany ojciec protagonistki znika na kilka dni, a gdy wraca, jest żywym trupem. Dla wsi to spory kłopot – był bowiem opiekunem i miał wiedzę, jak leczyć i radzić sobie z różnorodnymi potworami. Mieszkańcy Wilczej Doliny proponują zatem posadę Vendzie, ta się jednak nie zgadza. A biorąc pod uwagę, że miejscowe lasy, jezioro i rzeka są pełne niezwykłych stworzeń, osada pilnie potrzebuje obsadzić to stanowisko. 

 
Nawet jeżeli powyższa historia brzmi interesująco, jej realizacja całkowicie mnie rozczarowała. Przede wszystkim utwór nie jest w ogóle powieścią – nie ma żadnego głównego wątku, brakuje także wyraźnego punktu kulminacyjnego i rozwiązania. Opowiadane przez autorkę historie to zestaw luźnych, niepowiązanych ze sobą opowieści, które mogłyby się wydarzyć w prawie dowolnej kolejności. Łączą jej jedynie stwory ze słowiańskiej mitologii, więc czytając miałam więc wrażenie, że utwór jest jedynie pretekstem do skatalogowania np. chmurników, zmor, mamun, strzygoni i innych tego typu, a także do opisania tradycji nocy Kupały czy puszczania wianków. Nie polubiłam głównej bohaterki i nie byłam w stanie zrozumieć jej postępowania – skoro wiedziała już, że nie jest dzieckiem opiekuna, czemu po jego śmierci nie próbowała szukać wiedzy o swojej przeszłości? Czemu nie zabrała się od razu za szukanie czerwonej księgi, w której mogłyby znajdować się istotne dla niej odpowiedzi i nie odeszła z wioski? I w końcu jak to się stało, że nie próbowała nawet wyjaśnić, co lub kto przyczynił się do tragicznego zgonu jej przybranego ojca? Tak zrobiłaby przecież młoda, niecierpliwa osoba, jaką jest Venda. Ponadto nie poczułam sympatii do żadnej z postaci drugoplanowych, a ich problemy ani trochę mnie nie wciągnęły.

Cały świat przedstawiony jest w mojej ocenie mało wiarygodny – skoro bez przerwy ktoś ginie i do tego wioskę otacza tyle nadprzyrodzonych zagrożeń, jak to możliwe, że w ogóle ktokolwiek tam pozostał przy życiu? Również wewnętrzna logika utworu postawia sobie wiele do życzenia – podobno podstawową zasadą wieśniaków jest to, że gdy ich rada wydaje wyrok, trzeba pozbyć się potwora. I ponoć właśnie dlatego przetrwali. A tymczasem co drugi mieszkaniec ma małżonka pochodzenia nadnaturalnego, a po jakimś czasie także obdarzone mistycznymi umiejętnościami dzieci. Co więcej, czas w fantasy jest czasem przełomowym, pokazuje wydarzenia niezwykłe i powodujące zaburzenie równowagi, a potem powrót do niej. Tymczasem tu nic takiego nie ma miejsca, bo słowiańskie demony to po prostu część lokalnego ekosystemu. Kolejną słabością książki jest to, że nie skłoniła mnie ona do przemyśleń, nie byłam w stanie znaleźć w niej żadnego przesłania czy morału, ani nawet pojedynczego tematu do refleksji, a ten element jest dla mnie w literaturze bardzo istotny. Wszystkie te rzeczy można by jeszcze darować, gdyby utwór miał chociaż wartość rozrywkową i był zabawny, ale niestety jest on napisany na serio.

Jednym słowem, natknęłam się na niezły zakalec. Zaczęłam więc dumać, kto jest właściwie czytelnikiem docelowym tego tomu – spodoba się może niezbyt niedoświadczonym czytaczom, którzy lubią słowiańskie klimaty i rekwizyty. Bo właśnie te ostatnie zachęciły mnie do sięgnięcia po Idź i czekaj mrozów. Jednak finalnie nie urzekła mnie ta historia, to bez dwóch zdań najsłabsza książka, z jaką zetknęłam się w ciągu ostatniego pół roku. A przeczytałam ją od deski do deski, by rzetelnie podzielić się z Wami moimi wrażeniami na jej temat. A zatem nisko oceniam zarówno lekko zarysowaną fabułę, hybrydową formę pomiędzy powieścią a zbiorem opowiadań, niespójny świat przedstawiony, jak i papierowych bohaterów. Dlatego też ze smutkiem odradzam tę lekturę bardziej wymagającym czytelnikom. 
  
Autor: Marta Krajewska
Tytuł: Idź i czekaj mrozów
Wydawnictwo: Genius Creations
Rok wydania: 2016

6 komentarzy:

  1. W pełni się zgadzam doczolgalem się do 150 strony i mam odruch ziewania

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Wcale się nie dziwię, ja dobrnęłam do końca tylko dlatego, by ocenić dla was całość utworu.

      Usuń
  2. Mówią, by nie oceniać książki po okładce. Bzdura - gdy wydawca wyłożył kasę na grafika to prawdopodobnie spodziewa się, że wnętrze spodoba się czytelnikom. Dlatego... ja po tę książkę nawet bym nie sięgnęła: nie muszę zaglądać do wnętrza, by wiedzieć, co w nim mniej więcej znajdę xD

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Inne wydawnictwa mają jednak lepsze okładki, ta i tak prezentuje się znośnie na tle innych tego wydawcy. Ale zawartość się po prostu nie broni...

      Usuń
  3. Mam wrażenie, że oceniasz powieść tak nisko, bo patrzysz przez pryzmat tego, jak TY byś napisała powieść. Sztampowy koniec, rozwinięcie i zakończenie, główny wątek - okej, to podstawy, ale podstawy, z którymi wielu współczesnych autorów chętnie polemizuje. Fakt, że książka jest napisana inaczej niż byś oczekiwała, nie oznacza automatycznie, że jest słaba - to tak jakby ocenić "Grę w klasy" Cortazara jako słabą, lub "Jeśli zimową nocą podróżny" Calvino za nieudany wymysł, bo podejmują polemikę z tradycją.

    Kolejna rzecz, z którą się nie zgodzę, to ta Twoja opinia: "Co więcej, czas w fantasy jest czasem przełomowym, pokazuje wydarzenia niezwykłe i powodujące zaburzenie równowagi, a potem powrót do niej." - no właśnie nie do końca. Wiedźmin, Harry Potter - to tylko dwa chyba czołowe światy fantasy, a zważ, że w nich nadprzyrodzone zjawiska SĄ częścią ekosystemu. Poza tym powtórzę - w pisarstwie nie ma żadnych reguł i obowiązków, można dowolnie zmieniać i przekształcać świat i to jest w literautrze piękne.

    Dlatego myślę, że powieść wypadła w Twoich oczach słabo, bo odbierałaś ją przez pryzmat tego, jak Ty byś ją napisała. Tyle, że autorką była Marta Krajewska, której nie da się odebrać świeżego spojrzenia na mitologię słowiańską, znakomitego języka i umiejętności poprowadzenia wartkiej akcji pośrodku niczego - bo stworzenie ciekawej historii w małej wiosce to naprawdę spore wyzwanie.

    Pozdrawiam Cię serdecznie. ;)

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Nigdzie nie piszę o moich oczekiwaniach wobec tej książki, ani jak ja bym ją napisała – ale oceniam po kolei jej elementy, w tym niespójną fabułę i nieinteresujących bohaterów, jak nakazują prawidła pisania recenzji tłumacząc, dlaczego nie przypadli mi do gustu.

      Polemika ze sztampą to coś zupełnie innego niż nieumiejętność stworzenia logicznej, rozwijającej się fabuły i spójnego wewnętrznie świata przedstawionego oraz całkowity brak przesłania. Akurat Italo Calvino pisał genialnie, ale on był mistrzem alegorii, metafory, a jego utwory są często określane jako neorealizm. I ten utwór Marty Krajewskiej wypada na tle jego twórczości wyjątkowo słabo, bo przecież nie ma tu żadnego z elementów, które u niego występują, jest tylko zbiór słabiutkich, poszarpanych historii i katalog stworów.

      Czas przełomowy w fantasy to nie jest moja opinia, tylko element definicji gatunku – np. w Harrym Potterze to powrót Śmierciożerców, a jej przywrócenie to zabicie Voldemorta, u Tolkiena zaś przywrócenie równowagi to m.in. zniszczenie Pierścienia i pokonanie Saurona i jego sił.

      Widać z Twojej wypowiedzi, że nigdy nie zajmowałaś się teorią literatury i badaniami książek fantasy – bo właśnie tu są reguły, które określają zasadnicze cechy gatunku (np. czas przełomowy), czyli kościec, na którym obudowane są poszczególne realizacje. Bez tego kośćca nikt nie byłby w stanie rozpoznać, co czyta, ani co pisze. A to, że każda realizacja jest inna – to właśnie jest licentia poetica autorów i tu może nie być sztampy, a im mniej jej jest, tym lepiej dla czytelnika. (Tu nasze opinie się zbiegają :) )

      Natomiast całkowicie nie zgadzam się z tym, że ta książka to ciekawa historia i świeże spojrzenie na mitologię słowiańską, co uzasadniłam chyba dość obszernie w recenzji, nie będę tu drugi raz przytaczać wyłuszczonych przez mnie we wpisie argumentów.

      Również pozdrawiam :)

      Usuń